Marcin Adamek, Dyrektor Operacyjny SPETECH^®

W klasycznym ujęciu opaska antyrozbryzgowa jest środkiem ochrony pasywnej. Jej rola jest dobrze znana: ograniczyć skutki rozszczelnienia połączenia kołnierzowego, armatury lub innego newralgicznego punktu instalacji, tak aby zredukować zasięg rozbryzgu medium i chronić ludzi oraz otoczenie. To rozwiązanie potrzebne, sprawdzone i w wielu zakładach niedoceniane.

Dziś jednak przemysł oczekuje czegoś więcej niż tylko bariery mechanicznej. Oczekuje informacji. Nie wystarczy już samo „złapanie” wycieku - coraz większe znaczenie ma szybkie rozpoznanie, że wyciek w ogóle wystąpił i natychmiastowe przekazanie tej informacji do użytkownika. Właśnie w tym kierunku zmierza koncepcja SPETOSHIELD Leak Sensor - rozwiązania opracowywanego we współpracy z kołem naukowym AGH. Ideą projektu jest połączenie dwóch funkcji, które dotąd w praktyce przemysłowej często występowały osobno: funkcji osłonowej oraz funkcji detekcyjnej. Opaska ma nie tylko ograniczać skutki rozszczelnienia, ale także monitorować pojawienie się wycieku i przekazywać użytkownikowi informację o incydencie za pośrednictwem aplikacji. To pozornie niewielka zmiana. W rzeczywistości może ona oznaczać jakościowy skok w podejściu do bezpieczeństwa procesowego.

Od ochrony pasywnej do aktywnej

Tradycyjna opaska antyrozbryzgowa działa po wystąpieniu zdarzenia. Kiedy na połączeniu pojawia się nieszczelność, opaska przechwytuje strugę medium, rozprasza jej energię i ogranicza strefę zagrożenia. Nie usuwa przyczyny problemu, ale zmniejsza jego konsekwencje. To niezwykle ważne, zwłaszcza w instalacjach chemicznych, petrochemicznych, energetycznych czy procesowych, gdzie nawet niewielki przeciek może oznaczać zagrożenie dla pracownika, ryzyko korozji wtórnej, zabrudzenie urządzeń lub lokalne skażenie środowiska. Jednak nowoczesna eksploatacja instalacji idzie krok dalej. Coraz częściej nie chodzi już wyłącznie o ochronę przed skutkami wycieku, lecz o jak najwcześniejsze wykrycie samego faktu wycieku. To właśnie w tym miejscu zaczynają się rozwiązania „smart”.

Na rynku istnieją już przykłady produktów zbliżonych do tej filozofii. Najprostszą formą są osłony z wizualną detekcją wycieku - przykładowo McMaster-Carr oferuje leak-detecting pipe flange covers z łatką pH, która zmienia kolor po kontakcie z cieczą. Comdiflex również komunikuje rozwiązania typu flange protector with leak detector, oparte na detekcji wizualnej. To jednak nadal detekcja lokalna: ktoś musi podejść do instalacji, zobaczyć zmianę i zinterpretować sygnał. SPETOSHIELD Leak Sensor celuje wyżej: w automatyzację informacji.

Dlaczego aplikacja ma znaczenie

W wielu zakładach największym problemem nie jest sam wyciek, lecz czas reakcji. Instalacja może pracować na dużym obszarze, część punktów jest trudno dostępna, a pracownicy nie są stale obecni przy wszystkich połączeniach. W takim środowisku wyciek wykrywany dopiero podczas obchodu może oznaczać, że medium oddziaływało na otoczenie znacznie dłużej, niż było to konieczne.

Jeżeli opaska zostanie wyposażona w czujnik zdolny do wykrycia obecności medium i przesłania tej informacji do użytkownika, zmienia się logika działania całego układu. Opaska przestaje być bierną osłoną, a staje się elementem rozproszonego systemu wczesnego ostrzegania. Użytkownik nie musi czekać na planowany obchód. Otrzymuje sygnał w chwili, gdy pojawia się zdarzenie. 

Ten kierunek ma już swoje analogie rynkowe. Henkel opisuje LOCTITE Pulse Smart Flange jako rozwiązanie smart maintenance do wczesnego wykrywania nieszczelności, monitorowania krytycznych aktywów w aplikacji webowej i wysyłania powiadomień o nieprawidłowościach. Z kolei artykuł w Pipeline Technology Journal opisuje system monitorowania krytycznych kołnierzy, w którym czujnik umieszczony przy szczelinie kołnierza przekazuje dane do urządzenia, a następnie do chmury, skąd użytkownik otrzymuje powiadomienie w aplikacji. To pokazuje, że świat idzie właśnie w stronę integracji mechanicznej ochrony z cyfrową diagnostyką. SPETOSHIELD Leak Sensor dobrze wpisuje się w ten trend.

Co może być prawdziwą wartością takiego rozwiązania?

Największa wartość opaski z detektorem wycieku nie polega wyłącznie na tym, że „wyśle alarm”. To byłoby zbyt proste i zbyt mało. Prawdziwa wartość zaczyna się wtedy, gdy opaska staje się częścią codziennego zarządzania ryzykiem w zakładzie.

Po pierwsze, daje szybszą reakcję operacyjną. W przypadku mediów agresywnych chemicznie, gorących lub niebezpiecznych nawet kilka lub kilkanaście minut może mieć znaczenie.

Po drugie, umożliwia lepszą priorytetyzację działań służb utrzymania ruchu. Nie każdy alarm musi oznaczać katastrofę, ale każdy potwierdzony sygnał nieszczelności oznacza, że dany punkt wymaga sprawdzenia.

Po trzecie, tworzy podstawę do budowania historii zdarzeń. Jeżeli aplikacja rejestruje alarmy, czas ich wystąpienia i częstotliwość, zakład zaczyna widzieć, które punkty instalacji są naprawdę krytyczne. To jest ogromna przewaga nad klasycznym modelem „coś kiedyś kapało”.

Po czwarte, rozwiązanie takie może wspierać predykcyjne utrzymanie ruchu. Samo wykrycie wycieku to pierwszy krok, ale długofalowo ciekawsze może być obserwowanie trendów: czy dany typ połączenia częściej generuje alarmy, czy określona grupa mediów powoduje problemy szybciej, czy po remoncie zjawisko wraca.

Gdzie taką opaskę można zastosować?

Nie każde połączenie w zakładzie musi od razu otrzymać inteligentną opaskę. Największy sens wdrożeniowy takie rozwiązanie ma tam, gdzie łączą się trzy czynniki: podwyższone ryzyko, ograniczona dostępność i wysoki koszt skutków wycieku. Będą to przede wszystkim:
•    połączenia z mediami agresywnymi chemicznie,
•    punkty z gorącą wodą, parą lub cieczami pod ciśnieniem,
•    węzły instalacyjne w pobliżu ciągów komunikacyjnych i stref pracy ludzi,
•    miejsca trudno dostępne lub rzadko kontrolowane podczas obchodów,
•    instalacje, w których nawet mały wyciek generuje duży problem środowiskowy lub jakościowy.

W praktyce więc SPETOSHIELD Leak Sensor może być szczególnie interesujący nie jako produkt „na wszystko”, ale jako rozwiązanie dla punktów krytycznych. To właśnie tam uzasadnienie techniczne i ekonomiczne będzie najsilniejsze.
Kierunek, który ma sens.

Jeżeli SPETOSHIELD Leak Sensor zostanie dobrze zaprojektowany, może trafić w bardzo realną potrzebę przemysłu: potrzebę prostego, lokalnego i czytelnego systemu ostrzegania, który nie wymaga rozbudowy całej instalacji pomiarowej, a jednocześnie daje informację wcześniej niż klasyczny obchód operatora.

To szczególnie ciekawe, bo łączy dwie logiki, które dotąd bywały rozdzielone. Z jednej strony pozostaje klasyczna funkcja opaski bezpieczeństwa: ograniczenie skutków rozszczelnienia. Z drugiej strony dochodzi warstwa informacyjna: szybki sygnał do człowieka, że zdarzenie już się rozpoczęło.

I właśnie to może być największa siła tego projektu. Nie chodzi tylko o „bardziej nowoczesną opaskę”. Chodzi o przesunięcie opaski z kategorii biernego wyposażenia do kategorii aktywnych elementów nadzoru nad bezpieczeństwem instalacji.